KPI phòng mua hàng: 7 chỉ số nên theo dõi và cách tính

KPI phòng mua hàng nên gồm chỉ số nào? Bảy chỉ số giao đúng hạn, giao đủ, OTIF, xác nhận trễ, chênh lệch giá, hàng trả, đặt trễ so với MRP, kèm công thức và ví dụ.

Màn hình Đơn mua hàng trong Long Vân AI ERP: nhà cung cấp, hạn giao, dòng vật tư với số lượng, đơn giá, thành tiền
Màn hình Đơn mua hàng (PO) — Long Vân AI ERP, dữ liệu minh họa

Tóm tắt nhanh

  • KPI phòng mua hàng đo việc mua có đúng hạn, đủ số lượng, đúng giá và đúng chất lượng hay không. Số đơn mua đã lập không phải là KPI.
  • Bảy chỉ số đủ cho phần lớn nhà máy: giao đúng hạn, giao đủ, OTIF, xác nhận trễ, chênh lệch giá so với giá chuẩn, tỷ lệ hàng trả và tỷ lệ đặt trễ so với kế hoạch vật tư (MRP).
  • Tách hai nhóm: chỉ số của nhà cung cấp và chỉ số của chính phòng mua hàng. Đơn đặt muộn hơn thời gian giao của nhà cung cấp thì giao trễ là lỗi của bên mua.
  • Đo theo từng dòng đơn mua hoặc từng đợt nhận, so với ngày yêu cầu ban đầu, có dung sai ghi rõ. Không sửa ngày yêu cầu sau khi hàng đã trễ.

KPI phòng mua hàng là các chỉ số đo việc mua có đúng hạn, đủ số lượng, đúng giá và đúng chất lượng hay không. Số liệu lấy từ đơn mua, phiếu nhận, phiếu trả và kế hoạch vật tư. Một bộ KPI dùng được cho nhà máy chỉ cần năm đến bảy chỉ số. Mỗi chỉ số trả lời một câu mà giám đốc sẽ hỏi khi xưởng thiếu vật tư hoặc giá thành vượt.

Nhiều phòng mua hàng báo cáo số đơn đã lập và tổng tiền đã mua. Hai con số đó cho biết phòng đã làm nhiều việc. Chúng không cho biết vật tư có về kịp lệnh sản xuất hay không. Bài này đi qua bảy chỉ số, cách tính từng chỉ số, một ví dụ có số, và cách tách lỗi của nhà cung cấp khỏi lỗi của chính bên mua. Bài nằm trong cụm dashboard điều hành nhà máy.

KPI phòng mua hàng: đo nhà cung cấp giao trễ, thiếu hàng cho đúng
Video 8 phút: bảy chỉ số KPI phòng mua hàng, tách lỗi nhà cung cấp khỏi lỗi đặt muộn của bên mua, ví dụ xưởng may balo 40 đợt nhận (giọng đọc tiếng Việt)

Bảy chỉ số KPI phòng mua hàng nên theo dõi

Chỉ sốCông thứcLấy từTrả lời câu hỏi
1. Giao đúng hạnSố dòng nhận đúng ngày (trong dung sai) / số dòng đến hạnĐơn mua, phiếu nhậnNhà cung cấp có giữ lời hẹn không?
2. Giao đủ số lượngSố dòng nhận đủ (trong dung sai) / số dòng đến hạnĐơn mua, phiếu nhậnCó phải chạy đi mua bù không?
3. OTIF mua hàngSố dòng vừa đúng hạn vừa đủ / số dòng đến hạnĐơn mua, phiếu nhậnBao nhiêu phần trăm lần nhận không gây rắc rối?
4. Xác nhận trễSố dòng có ngày xác nhận muộn hơn ngày yêu cầu / số dòng đã xác nhậnĐơn muaĐợt nào sắp trễ, trước khi trễ thật?
5. Chênh lệch giá mua(Giá mua thực tế − giá chuẩn) × lượng muaĐơn mua, bảng giá chuẩnMua đắt hơn kế hoạch bao nhiêu tiền?
6. Tỷ lệ hàng trảLượng trả nhà cung cấp / lượng đã nhậnPhiếu nhận, phiếu trảHàng về có dùng được không?
7. Đặt trễ so với MRPSố đề xuất mua đặt sau "ngày phải đặt" / số đề xuất đã đặtKế hoạch vật tư, đơn muaBên mua có đặt kịp thời gian giao của nhà cung cấp không?

Chỉ số 3 là cách đo OTIF áp vào chiều mua. Bài OTIF viết cho chiều bán, nhưng cách tính giống nhau: một dòng chỉ được tính khi đạt cả hai điều kiện, không nhân hai tỷ lệ với nhau.

Chỉ số 5 dùng giá chuẩn làm mốc. Cách chọn và giữ giá chuẩn có trong bài tính giá nguyên vật liệu.

Chỉ số của nhà cung cấp và chỉ số của bên mua

Bảy chỉ số trên không cùng một người chịu trách nhiệm. Đây là chỗ nhiều nhà máy đo sai.

NhómChỉ sốAi sửa được
Kết quả giao hàng của nhà cung cấp1, 2, 3, 4, 6Nhà cung cấp. Bên mua đánh giá, đổi nguồn, thương lượng lại
Kết quả làm việc của phòng mua hàng5, 7Phòng mua hàng

Ví dụ: kế hoạch vật tư báo phải đặt vải trước ngày 3. Nhà cung cấp cần 14 ngày để giao. Phòng mua hàng đặt ngày 10. Vải về trễ 7 ngày. Nếu tính dòng này vào "giao trễ" của nhà cung cấp, nhà cung cấp bị phạt oan, còn phòng mua hàng không thấy lỗi của mình. Cách làm đúng: dòng đặt sau ngày phải đặt thì ghi vào chỉ số 7, và đánh dấu riêng khi tính chỉ số 1 của nhà cung cấp.

Ngày phải đặt bằng ngày cần hàng trừ thời gian giao hàng (lead time) của nhà cung cấp. Bài MRP là gì giải thích cách kế hoạch vật tư tính ngày này.

Màn hình Lập MRP trong Long Vân AI ERP: đề xuất mua theo tuần, cần đặt, ngày phải đặt tô đỏ khi trễ, nguồn cầu của mã đang chọn
Mua hàng › Lập MRP — ngày phải đặt là mốc để đo chỉ số đặt trễ (Long Vân AI ERP, dữ liệu minh họa)

Ví dụ minh họa: một tháng của xưởng may balo

Ví dụ minh họa (dữ liệu hư cấu). Tháng 10, xưởng có 40 dòng đợt nhận đến hạn, từ ba nhà cung cấp. Dung sai: nhận sớm hoặc trễ tối đa 1 ngày vẫn tính đúng hạn. Nhận từ 98% số đặt trở lên tính là đủ.

Nhà cung cấpSố dòngĐúng hạnĐủ số lượngVừa đúng hạn vừa đủOTIF
A (vải)12711650,0%
B (phụ liệu)1816151477,8%
C (bao bì)1088880,0%
Tổng4031342870,0%

Kiểm phép tính: 7 + 16 + 8 = 31 dòng đúng hạn, tức 77,5%. 11 + 15 + 8 = 34 dòng đủ, tức 85%. 6 + 14 + 8 = 28 dòng đạt cả hai, tức 28 / 40 = 70%. Nếu nhân 77,5% × 85% sẽ ra khoảng 65,9%, sai với số thật.

Cùng tháng đó:

  • Vải A mua 6.000 m giá 46.500 đồng/m, giá chuẩn 45.000 đồng/m. Chênh lệch giá là (46.500 − 45.000) × 6.000 = 9.000.000 đồng.
  • Xưởng trả lại vải A 120 m vì lỗi màu. Tỷ lệ hàng trả là 120 / 6.000 = 2%.
  • Kế hoạch vật tư có 25 đề xuất mua. Phòng mua hàng đặt 4 đề xuất sau ngày phải đặt. Tỷ lệ đặt trễ là 4 / 25 = 16%.

Đọc số:

  1. Nhà cung cấp A kéo OTIF chung xuống. Chỉ 6 trên 12 dòng đạt.
  2. Trước khi gọi nhà cung cấp A, phòng mua hàng tra 4 đề xuất đặt trễ. Nếu phần lớn là đơn vải của A, một phần lỗi giao trễ thuộc về bên mua.
  3. Vải A vừa đắt hơn giá chuẩn 1.500 đồng/m, vừa có 2% hàng trả. Đây là lý do để báo giá lại hoặc tìm thêm một nguồn vải, không chỉ để nhắc nhà cung cấp giao sớm.

Đo thế nào cho đúng

  1. Đo theo dòng đơn mua hoặc theo đợt nhận. Đo theo cả đơn mua thì một đơn 20 dòng trễ 1 dòng bị tính là trễ cả đơn. Với kế hoạch nhận hàng chia đợt, mỗi đợt có ngày yêu cầu riêng và được tính riêng.
  2. So với ngày yêu cầu ban đầu. Ngày xác nhận của nhà cung cấp dùng cho chỉ số 4. Không sửa ngày yêu cầu sau khi hàng đã trễ.
  3. Ghi dung sai thành quy định. Ví dụ trễ không quá 1 ngày, đủ từ 98% số đặt. Không có dung sai ghi rõ thì mỗi người tính một kiểu.
  4. Bỏ dòng đã hủy có lý do. Dòng hủy vì khách đổi đơn không phải lỗi của ai trong chuỗi mua.
  5. Lấy từ một nguồn dữ liệu. Chỉ số tính từ chứng từ nhận hàng thật, không từ bảng tự khai cuối tháng.
  6. Xem theo nhà cung cấp và theo nhóm vật tư. Tỷ lệ chung 70% có thể che một nhà cung cấp chỉ đạt 50%.

Các phần mềm quản trị lớn đo thế nào

  • SAP S/4HANA có chức năng đánh giá nhà cung cấp (supplier evaluation). Điểm vận hành gồm ba phần lệch: số lượng (giao thừa hay thiếu đều tính là lệch), thời gian (giao sớm hay trễ đều tính, mỗi ngày lệch tính 1%) và giá (so tiền trên đơn mua với hóa đơn). Chất lượng chấm riêng từ lô kiểm tra và từ khiếu nại.
  • Microsoft Dynamics 365 Supply Chain Management có màn đánh giá rủi ro nguồn cung (supply risk assessment). Màn này đếm số dòng đơn mua có ngày xác nhận muộn hơn ngày yêu cầu, số dòng không đúng hạn, số dòng không đủ và số vật tư chỉ có một nhà cung cấp. Màn này cũng xếp hạng nhà cung cấp theo OTIF.

Điểm chung: cả hai đo theo dòng đơn mua, tách thời gian khỏi số lượng, và theo dõi ngày xác nhận như một cảnh báo sớm. Chỉ số "vật tư chỉ có một nguồn" của Microsoft là gợi ý tốt cho nhà máy nhỏ: vật tư chính chỉ có một nhà cung cấp thì một lần trễ là dừng chuyền.

Lỗi hay gặp khi đặt KPI mua hàng

  • Đo khối lượng việc thay vì kết quả. Số đơn mua đã lập tăng không có nghĩa là vật tư về kịp hơn.
  • Đo theo đơn mua thay vì theo dòng. Một dòng trễ làm cả đơn bị tính trễ, nhà cung cấp tốt trông như nhà cung cấp kém.
  • Sửa ngày yêu cầu sau khi hàng đã trễ. Chỉ số luôn gần 100%, nhưng xưởng vẫn chờ vật tư.
  • Chỉ thưởng theo giá rẻ. Giá rẻ mà giao trễ hoặc hàng lỗi thì chi phí chuyển sang xưởng và sang khách.
  • Không tách lỗi đặt muộn của bên mua. Nhà cung cấp bị phạt oan, còn quy trình đặt hàng không được sửa.

Long Vân AI ERP hỗ trợ KPI mua hàng thế nào?

Trong Long Vân AI ERP, dữ liệu để tính các chỉ số trên nằm sẵn trong chứng từ của phân hệ mua hàng:

  • Lập MRP đề xuất mua theo tuần. Mỗi đề xuất có ngày phải đặt, tô đỏ khi đã trễ. Đây là mốc cho chỉ số đặt trễ.
  • Đơn mua (PO) và kế hoạch nhận chia đợt ghi số lượng và ngày yêu cầu của từng đợt. Màn tiến độ nhà cung cấp cho thấy đợt nào đang trễ.
  • Phiếu nhận và phiếu trả nhà cung cấp cho số nhận thật và số trả lại.
  • Báo cáo tiến độ mua hàng xuất được Excel để tính tỷ lệ theo nhà cung cấp và theo tháng.
  • Giá mua gần nhất được dùng làm nguồn giá trong màn Kiểm soát chi phí, cạnh giá chuẩn.

Người quản lý cũng có thể hỏi AI Agent bằng tiếng Việt, ví dụ "Nhà cung cấp nào đang giao trễ?". Trợ lý đọc các đợt nhận quá hạn từ đơn mua đang mở rồi trả lời theo từng nhà cung cấp, trong phạm vi quyền của người hỏi.

Trợ lý AI trong Long Vân AI ERP trả lời câu hỏi bằng tiếng Việt, gọi công cụ đọc dữ liệu đơn hàng, lệnh sản xuất và MRP
AI Agent › Trợ lý tổng — hỏi tiến độ nhà cung cấp bằng tiếng Việt (Long Vân AI ERP, dữ liệu minh họa)

Tham khảo khái niệm: SAP Learning — Explaining KPIs in Supplier Evaluation; Microsoft Learn — Supply risk assessment workspace.

Câu hỏi thường gặp

KPI phòng mua hàng nên có bao nhiêu chỉ số?

Năm đến bảy chỉ số là đủ để họp mỗi tháng. Nhiều hơn thì không ai đọc hết. Nên có ít nhất một chỉ số về thời gian (đúng hạn hoặc OTIF), một về giá, một về chất lượng và một về việc đặt hàng đúng lúc của chính phòng mua hàng.

Giao đúng hạn nên so với ngày nào?

So với ngày yêu cầu ghi trên đơn mua lúc đặt. Ngày nhà cung cấp xác nhận nên theo dõi riêng: xác nhận muộn hơn ngày yêu cầu là cảnh báo sớm, trước khi hàng trễ thật. Không đổi ngày yêu cầu sau khi hàng đã trễ, vì như vậy chỉ số luôn đẹp.

Có nên thưởng cho nhân viên mua hàng theo giá mua rẻ không?

Không nên thưởng chỉ theo giá. Giá rẻ mà giao trễ hoặc hàng lỗi thì nhà máy trả thêm ở chỗ khác: dừng chuyền, làm lại, giao trễ cho khách. Nếu dùng chênh lệch giá, nên đặt cạnh tỷ lệ OTIF và tỷ lệ hàng trả của cùng nhà cung cấp.

Doanh nghiệp nhỏ chưa có phần mềm thì đo thế nào?

Bắt đầu bằng một bảng tính, mỗi dòng là một đợt nhận: mã vật tư, nhà cung cấp, ngày yêu cầu, ngày nhận thật, số đặt, số nhận, số trả lại. Từ bảng đó tính được ba chỉ số đầu: đúng hạn, đủ số lượng và OTIF. Điều kiện là ghi đều mọi đợt nhận, không chỉ đợt có vấn đề.

Đội ngũ Long Vân AIĐội ngũ phát triển và triển khai Long Vân AI ERP

Đội ngũ xây dựng và triển khai Long Vân AI ERP cho doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam — cơ khí, điện – điện tử, may mặc, đồ gỗ, thực phẩm, bao bì — từ đơn hàng, MRP, lệnh sản xuất tới kiểm soát giá thành và AI Agent.