MRP là gì? Lập kế hoạch nhu cầu vật tư từng bước cho nhà máy
MRP (Material Requirements Planning) là gì và tính nhu cầu vật tư ra sao? Công thức nhu cầu ròng, ví dụ tính tay, các lỗi thường gặp và cách MRP nối với đơn mua.
Tóm tắt nhanh
- MRP (Material Requirements Planning – hoạch định nhu cầu vật tư) là phương pháp tính chính xác cần mua vật tư gì, bao nhiêu và khi nào, dựa trên đơn hàng, định mức BOM và tồn kho.
- Công thức cốt lõi: nhu cầu ròng = nhu cầu gộp – tồn kho khả dụng – hàng đang về (đơn mua đã đặt).
- MRP chỉ đúng khi ba đầu vào đúng: đơn hàng/lệnh sản xuất, BOM có hao hụt, và tồn kho khớp thực tế.
- Kết quả MRP là đề xuất mua; người mua hàng chuyển đề xuất thành đơn mua (PO) và kế hoạch nhận hàng chia đợt.
MRP (Material Requirements Planning, hoạch định nhu cầu vật tư) là phương pháp tính cần mua vật tư gì, số lượng bao nhiêu và vào thời điểm nào, dựa trên ba đầu vào: kế hoạch sản xuất (từ đơn hàng hoặc lệnh sản xuất), định mức BOM và tồn kho hiện có.
MRP trả lời câu hỏi mà phòng mua hàng nào cũng phải trả lời mỗi ngày: "mua đủ chưa, mua thừa không?" — thay vì đoán dựa trên kinh nghiệm hoặc một file Excel cập nhật chậm.
Ba đầu vào của MRP
- Nhu cầu sản xuất: sản phẩm nào, bao nhiêu, cần xong khi nào — lấy từ đơn hàng đã xác nhận hoặc lệnh sản xuất.
- Định mức BOM: mỗi sản phẩm cần những vật tư gì, bao nhiêu, hao hụt bao nhiêu.
- Tình trạng vật tư: tồn kho khả dụng và lượng hàng đang về theo các đơn mua đã đặt.
Nếu một trong ba đầu vào sai, MRP sẽ sai một cách rất tự tin — con số đề xuất trông chính xác tới từng kg thép hay từng mét vải nhưng dựa trên dữ liệu lệch.
Công thức tính nhu cầu vật tư
MRP tính theo hai bước:
Bước 1 — Nhu cầu gộp (gross requirement):
Nhu cầu gộp = Σ (Số lượng sản phẩm × Định mức × (1 + hao hụt))
Bước 2 — Nhu cầu ròng (net requirement):
Nhu cầu ròng = Nhu cầu gộp − Tồn kho khả dụng − Hàng đang về
Nếu nhu cầu ròng dương, hệ thống đề xuất mua đúng phần thiếu (có thể làm tròn theo quy cách đóng gói hoặc số lượng mua tối thiểu của nhà cung cấp).
Ví dụ tính tay một lần chạy MRP
Ví dụ minh họa: một xưởng cơ khí có hai đơn hàng cùng dùng thép tấm 1,2 mm:
| Đơn hàng | Sản phẩm | Số lượng | Định mức thép | Hao hụt |
|---|---|---|---|---|
| SO-001 | Vỏ tủ điện | 2.000 cái | 1,8 kg | 6% |
| SO-002 | Giá đỡ | 1.500 cái | 0,6 kg | 5% |
- Nhu cầu gộp = 2.000 × 1,8 × 1,06 + 1.500 × 0,6 × 1,05 = 3.816 + 945 = 4.761 kg
- Tồn kho khả dụng: 1.200 kg
- Hàng đang về theo đơn mua đã đặt: 2.000 kg
- Nhu cầu ròng = 4.761 − 1.200 − 2.000 = 1.561 kg → đề xuất mua 1.561 kg (làm tròn lên theo quy cách tấm nếu cần).
Nếu bỏ qua hao hụt, nhu cầu gộp chỉ còn 4.500 kg và đề xuất mua 1.300 kg — thiếu 261 kg, đủ để dây chuyền dừng vài ngày chờ hàng. Phép tính giống hệt khi vật tư là vải (mét), hạt nhựa (kg), linh kiện (cái) hay nguyên liệu thực phẩm (kg, lít).
Thời điểm: MRP không chỉ là số lượng
Một đề xuất mua đúng số lượng nhưng sai thời điểm vẫn gây hại:
- Đặt quá sớm: vốn nằm trong kho, tốn chỗ, có rủi ro hư hỏng.
- Đặt quá muộn: chậm tiến độ sản xuất, dẫn tới trễ giao hàng.
Vì vậy MRP cần biết ngày cần vật tư (từ ngày bắt đầu lệnh sản xuất) và thời gian giao hàng (lead time) của nhà cung cấp. Thêm vào đó, MRP cần xử lý hai tình huống thực tế:
- Hàng đang về đã quá hạn: đơn mua lẽ ra phải về tuần trước nhưng chưa về. Nên coi là nguồn cung có rủi ro thay vì cộng như hàng chắc chắn có.
- Dời tuần: khi đơn hàng đổi ngày giao, nhu cầu vật tư phải dịch theo.
Từ đề xuất MRP tới đơn mua và nhận hàng
MRP kết thúc ở đề xuất; chuỗi tiếp theo là việc của mua hàng:
- Gom đề xuất theo nhà cung cấp để lập đơn mua (PO).
- Chia kế hoạch nhận hàng theo đợt khớp với lịch sản xuất, thay vì nhận một lần.
- Theo dõi tiến độ từng nhà cung cấp: đợt nào đã về, đợt nào trễ, ảnh hưởng lệnh sản xuất nào.
- Nhận hàng và trả hàng cập nhật lại tồn kho — dữ liệu cho lần chạy MRP sau.
Vòng lặp này là trái tim của quy trình từ đơn hàng tới giao hàng.
Bốn nguyên nhân khiến MRP "chạy ra số sai"
- Tồn kho hệ thống lệch thực tế do phiếu nhập/xuất chưa ghi sổ hoặc xuất kho không gắn lệnh.
- BOM thiếu hao hụt hoặc sai đơn vị tính.
- Đơn hàng chưa xác nhận vẫn được tính, hoặc đơn đã hủy chưa được loại.
- Không phân biệt kho khả dụng và kho không khả dụng (hàng lỗi, hàng chờ kiểm).
Long Vân AI ERP chạy MRP thế nào?
Trong Long Vân AI ERP, MRP nằm trong phân hệ Mua hàng và lấy dữ liệu trực tiếp từ các phân hệ khác:
- Tính nhu cầu từ đơn hàng, lệnh sản xuất và BOM (có hao hụt và vật tư thay thế theo dòng ưu tiên).
- Trừ tồn kho và hàng đang về, xử lý cả nguồn cung quá hạn và dời tuần.
- Chuyển kết quả thành đơn mua và kế hoạch nhận hàng chia đợt, theo dõi tiến độ từng nhà cung cấp.
- AI Agent trả lời được câu hỏi như "nhà cung cấp nào đang giao trễ, ảnh hưởng lệnh nào" bằng dữ liệu thật — xem AI Agent.
Đọc tiếp: số vật tư MRP tính ra còn là nền của giá thành kế hoạch — nơi chi phí được kiểm soát trước khi phát sinh.
Câu hỏi thường gặp
MRP và ERP khác nhau thế nào?
MRP là một chức năng lập kế hoạch vật tư; ERP là hệ thống quản trị toàn doanh nghiệp, trong đó MRP là một phần của phân hệ mua hàng hoặc kế hoạch sản xuất. Lịch sử phát triển cũng đi từ MRP (thập niên 1960–1970) tới MRP II rồi ERP.
Bao lâu nên chạy MRP một lần?
Tùy nhịp nhận đơn. Nhà máy nhận đơn hằng ngày thường chạy MRP hằng ngày hoặc vài lần mỗi tuần. Quan trọng hơn tần suất là chạy lại mỗi khi có thay đổi lớn: đơn mới, đơn hủy, đổi ngày giao hoặc đổi BOM.
Vì sao MRP đề xuất mua trong khi kho vẫn còn hàng?
Thường do tồn kho đó đã được giữ cho lệnh sản xuất khác, nằm ở kho không khả dụng (hàng chờ kiểm, hàng lỗi), hoặc tồn kho trên hệ thống không khớp thực tế. Kiểm tra trạng thái kho và phiếu xuất chưa ghi sổ trước tiên.
MRP có tính được thời gian đặt hàng không?
Có, nếu khai thời gian giao hàng (lead time) của vật tư hoặc nhà cung cấp. Khi đó ngày cần đặt = ngày cần vật tư – lead time. Không có lead time, MRP chỉ cho biết cần bao nhiêu, không cho biết phải đặt lúc nào.
Đội ngũ xây dựng và triển khai Long Vân AI ERP cho doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam — cơ khí, điện – điện tử, may mặc, đồ gỗ, thực phẩm, bao bì — từ đơn hàng, MRP, lệnh sản xuất tới kiểm soát giá thành và AI Agent.
